Artykuły · Profilaktyka
HPV HR, cytologia i LBC: jak wygląda profilaktyka raka szyjki macicy w 2026 roku?
W programie profilaktycznym dla kobiet w wieku 25-64 lat dostępny jest test HPV HR, a przy wyniku dodatnim z tego samego materiału wykonuje się cytologię płynną LBC. Wyjaśniamy, czym różni się ten schemat od klasycznej cytologii.
Profilaktyka raka szyjki macicy w Polsce zmieniła się w 2025 roku. W obecnym programie test HPV HR zastąpił klasyczną cytologię jako podstawowe badanie przesiewowe. Jeśli wynik HPV HR jest dodatni, z tej samej pobranej próbki wykonuje się cytologię na podłożu płynnym LBC. Dla pacjentki samo pobranie materiału wygląda podobnie, ale dalsza ścieżka jest inna.
Kto może skorzystać z programu
Program jest przeznaczony dla kobiet w wieku 25-64 lat. Do udziału nie jest potrzebne skierowanie. Badania wykonują poradnie położniczo-ginekologiczne mające umowę z NFZ oraz wybrane placówki POZ współpracujące z położnymi w ramach programu.
Aktualne informacje o miejscach i terminach są dostępne przez Internetowe Konto Pacjenta oraz centralną e-rejestrację.
Na czym polega schemat HPV HR
Pierwszym badaniem jest test HPV HR z genotypowaniem. Sprawdza, czy w pobranym wymazie znajduje się DNA lub RNA typów wirusa HPV związanych z wysokim ryzykiem rozwoju zmian przedrakowych i raka szyjki macicy.
Przy wyniku ujemnym kolejne badanie w tym schemacie wykonuje się standardowo po 5 latach. Dokładny termin może jednak zależeć od wcześniejszych wyników i sytuacji klinicznej.
Co dzieje się, gdy test HPV HR jest dodatni
Dodatni wynik HPV HR nie oznacza rozpoznania raka. Oznacza wykrycie wirusa wysokiego ryzyka i potrzebę dalszej oceny.
Z tego samego materiału pobranego podczas pierwszego badania wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym, czyli LBC. Nie trzeba więc ponownie pobierać wymazu tylko po to, aby wykonać cytologię. Dalsze postępowanie zależy od zestawienia wyniku HPV i obrazu komórek.
Jeżeli potrzebna jest dalsza diagnostyka, pacjentka może zostać skierowana m.in. na kolposkopię.
Co z klasyczną cytologią
W obecnym programie profilaktycznym test HPV HR zastąpił klasyczną cytologię jako badanie pierwszego wyboru w przesiewie. Jeśli wynik HPV HR jest dodatni, z tej samej próbki wykonuje się LBC.
Nie oznacza to, że każde badanie cytologiczne poza programem przestało mieć zastosowanie. Chodzi o organizację tego konkretnego programu populacyjnego: klasyczna cytologia nie jest już równoległą ścieżką przesiewową wykonywaną co 3 lata.
Badanie przesiewowe jest dla osób bez objawów
Program profilaktyczny służy badaniom przesiewowym. Jeśli pojawiają się niepokojące objawy, na przykład nietypowe krwawienia, ból albo inne nowe dolegliwości, nie należy czekać na termin kolejnego badania przesiewowego. Taka sytuacja wymaga zwykłej konsultacji diagnostycznej.
Szczepienie HPV i badania to dwa różne elementy profilaktyki
Szczepienie przeciw HPV zmniejsza ryzyko zakażeń typami wirusa objętymi szczepionką, ale nie zastępuje badań przesiewowych w wieku, w którym są one zalecane. Obie strategie uzupełniają się.
Więcej materiałów o profilaktyce znajdziesz w dziale Profilaktyka.
Stan informacji: sierpień 2026. Programy publiczne mogą się zmieniać, dlatego przed umówieniem badania warto sprawdzić bieżące zasady na Pacjent.gov.pl lub w NFZ.